Məzuniyyət haqqı və xəstəlik müavinəti: 2026-cı ildə nə dəyişdi

İki sual var ki, işçilər tez-tez soruşur, işəgötürənlər isə tez-tez səhv cavab verir.

Birinci: məzuniyyətə çıxanda nə qədər alacaqsınız? İkinci: xəstə olub işdən qaldığınızda nə qədər alacaqsınız?

Bu ikisi fərqli qanunlarla, fərqli fondlarla, fərqli formullarla tənzimlənir. 2026-cı ildə hər ikisinin ətrafında ciddi dəyişikliklər baş verdi — biri hesablama metoduna minimum tavan əlavəsindədir, digəri tamamilə yeni bir mexanizmin tətbiqindədir. Sosial şəbəkələrdə isə hər ikisi ilə bağlı yanlış məlumatlar yayıldı.

Aydınlaşdıraq.

Birinci hissə: Məzuniyyət haqqı

Hüquqi çərçivə

Azərbaycanda əmək məzuniyyəti Əmək Məcəlləsinin 139 və 140-cı maddələri ilə tənzimlənir. Ödəniş mexanizmi isə Nazirlər Kabinetinin "Orta əmək haqqının hesablanması Qaydası" ilə müəyyən edilir.

Minimum illik əmək məzuniyyəti 21 təqvim günüdür. Bəzi kateqoriyalar üçün bu müddət artıqdır: 18 yaşa qədər işçilər — 42 gün, müəllimlər — müvafiq normativə görə, zərərli şəraitdə işləyənlər — əlavə günlər.

Məzuniyyət iş günləri ilə deyil, təqvim günləri ilə hesablanır. Şənbə-bazar məzuniyyətin içindədir.

Hesablama: nə dəyişdi, nə dəyişmədi

2026-cı ilin əvvəlində sosial şəbəkələrdə yayıldı ki, guya məzuniyyət haqqı artıq işçinin aylıq maaşından az ola bilməz. Bu iddia hüquqi baxımdan tam dəqiq deyil.

Faktiki vəziyyət belədir: məzuniyyət haqqının hesablanma mexanizmi dəyişdirilməmişdir. Orta əmək haqqı əvvəl olduğu kimi son 12 ay üzrə faktiki işlənmiş günlər nəzərə alınmaqla hesablanır.

2026-cı ildə Əmək Məcəlləsinin 111-ci maddəsinə əlavə edilib ki, məzuniyyətdə olan işçinin həmin dövr üçün ödənişi onun sonuncu əmək haqqından az olmamaq şərtilə saxlanılmalıdır. Bu hesablamanın metodunu dəyişmir — hesablanmış orta maaş sonuncu əmək haqqından yüksək olarsa, orta maaş ödənilir. Az olarsa — sonuncu əmək haqqı bazası götürülür.

Hesablama formulu

Məzuniyyət haqqı üç addımla hesablanır:

Addım 1 — Orta aylıq əmək haqqı: Son 12 ayın ümumi Gross gəliri ÷ 12

Addım 2 — Orta günlük əmək haqqı: Orta aylıq əmək haqqı ÷ 30,4

(30,4 — ildəki orta gün sayının aylara bölünməsi: 365 ÷ 12)

Addım 3 — Məzuniyyət haqqı: Orta günlük əmək haqqı × məzuniyyət günlərinin sayı

Nəticə sonuncu əmək haqqından az olarsa, sonuncu əmək haqqı bazası götürülür.

Əyani nümunə

İşçinin son 12 ayda ümumi Gross gəliri 24.000 manat, həmin dövrdə faktiki işlənmiş gün sayı 230 gündür.

Bu məbləğin işçinin cari ay maaşı ilə eyni olması qanuni tələb deyil. Hesablama orta əmək haqqı prinsipi ilə aparılır — ancaq yuxarıda qeyd olunan minimum tavan qorunur.

Texniki tələ: işlənmiş gün sayı

ERP sistemi olmayan şirkətlər üçün praktikdə ən çox səhv buradadır — son 12 ayda faktiki işlənmiş günləri manual hesablamaq. Xəstəlik, ödənişsiz məzuniyyət, digər fasilələr düzgün uçota alınmayanda günlük orta məbləğ şişirilir, nəticə isə hüquqi cəhətdən yanlış çıxır.

HR mütəxəssisləri üçün əsas tövsiyə: davamiyyət cədvəlini hər ay dağınıq saxlamayın.

Məzuniyyət haqqı nə vaxt ödənilir?

Əmək Məcəlləsinin 140.5-ci maddəsinə əsasən, işçiyə məzuniyyət haqqı məzuniyyətin başlanmasına ən geci 3 gün qalmış ödənilməlidir. Bu qayda tez-tez pozulur — və qanunvericiliyə görə gecikdirmə işçiyə məzuniyyəti uzatmaq hüququ yaradır.

Məzuniyyət haqqından vergi tutulurmu?

Bəli. Məzuniyyət haqqı adi əmək haqqı kimi vergiyə cəlb olunur — gəlir vergisi və DSMF tutulur. Bu, çox işçinin məzuniyyətin sonunda əlindəki məbləği işlədiyi ayın maaşı ilə müqayisə edəndə hiss etdiyi fərqin əsas səbəbidir.

İstifadə edilməmiş məzuniyyət günləri: kompensasiya

İşçi çalışdığı müddətdə istifadə etmədiyi məzuniyyət günləri müqavilə bitdikdə kompensasiya kimi ödənilir. Hesablama eyni formulla — orta günlük əmək haqqı × istifadə edilməmiş günlər — aparılır. Bu ödəniş vergi cəhətdən adi əmək haqqına bərabər tutulur.

İkinci hissə: Xəstəlik müavinəti

2026-cı ilin ən böyük dəyişikliyi buradadır

Xəstəlik müavinəti ilə bağlı 2026-cı ildə Azərbaycan sosial sığorta sistemini kökündən dəyişən bir islahat qəbul edildi. Baş nazir Əli Əsədovun 30 yanvar 2026-cı il tarixli 31 saylı qərarı ilə köhnə Əsasnamə — 1998-ci il, 189 saylı qərar — yeni redaksiyada təsdiq edildi.

Nə dəyişdi — üç əsas islahat

1. Stajdan asılılıq aradan qaldırıldı

Köhnə qaydaya görə xəstəlik müavinəti işçinin sığorta stajından asılı idi:

Yeni qaydaya görə: stajdan asılı olmayaraq hər işçiyə 100% ödənilir.

Bu, yeni işçilərin — cəmi 6 ay stajı olanların — tam məbləğ alması deməkdir. Əvvəllər belə bir işçi yalnız 60% alırdı.

2. Maksimum ödəniş müddəti uzadıldı

Köhnə qaydada əlilliyi olan şəxslərə 6 ay, digər işçilərə 12 ay ödənilirdi. Yeni qaydada — hər bir işçiyə 12 ay. Əlavə olaraq: əlilliyi olan uşaqlara qulluğa görə ikiqat müavinət əvvəllər yalnız Çernobıl qurbanlarının uşaqlarına aid idi; indi bütün əlli uşaqlara şamil edilir.

3. Proaktiv (avtomatik) hesablama — 1 maydan

Köhnə sxemdə müavinət almaq üçün işçi müraciət etməli, sənəd toplamalı, işəgötürən komissiya qurmalı, protokol yazmalıydı. Bu bürokratik zəncirin hər həlqəsi — gecikməyə, səhvə, itirməyə açıq idi.

1 may 2026-dan dörd növ müavinət proaktiv qaydada — yəni avtomatik — təyin edilir:

• Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət (xəstəlik)
• Hamiləliyə və doğuma görə müavinət
• 3 yaşınadək uşağa qulluğa görə müavinət
• Dəfn üçün birdəfəlik müavinət

İşçi müraciət etmir. Sistem tibbi məlumatı alır, staj məlumatı ilə emal edir, DSMF ödənişi avtomatik həyata keçirir. İşəgötürənin bir sıra inzibati öhdəlikləri — komissiya, protokol, haqq-hesab cədvəli — aradan qalxır.

Hesablama formulu (yeni qaydada)

Addım 1 — Orta günlük əmək haqqı: Son 12 ayın ümumi Gross gəliri ÷ 365

Addım 2 — Müavinətin günlük məbləği: Orta günlük əmək haqqı × 100% (köhnə qaydada bu 60%, 80% və ya 100% idi — indi hamı üçün 100%)

Addım 3 — Ümumi müavinət: Günlük məbləğ × xəstəlik vərəqəsindəki gün sayı

Kim ödəyir: ilk 14 gün — işəgötürən, sonrası — DSMF

Bu qayda 2026-da dəyişmədi. Nazirlər Kabinetinin 31 saylı qərarına əsasən:

İlk 14 təqvim günü — işəgötürənin vəsaiti hesabına ödənilir. 15-ci gündən etibarən — DSMF ödəyir.

Proaktiv sistemdə texniki olaraq DSMF hesablamanı aparır, lakin ilk 14 günün ödənişi işəgötürənin maliyyə öhdəliyindən çıxmır.

Nümunə

İşçinin son 12 ayda Gross gəliri 18.000 manatdır. Xəstəlik vərəqəsi 20 gün üçündür.

Stajdan asılı olmayaraq: köhnə 60% sistemdə bu işçi cəmi 591,84 manat alardı. İndi 986,40 manat alır. Fərq — 394,56 manat — yeni sistemin konkret ifadəsidir.

Xəstəlik müavinətindən vergi tutulurmu?

Xeyr. Bu, məzuniyyət haqqından fundamental fərqdir. Xəstəlik müavinəti gəlir vergisindən və DSMF-dən azaddır. İşçi əlinə hesablanmış tam məbləği alır.

Keçid dövrü: əvvəlki vərəqələr necə oldu?

31 saylı qərar 30 yanvar 2026-da imzalandı, 2 fevral 2026-da rəsmi dərc olundu. Hüquqi nöqteyi-nəzərdən: qərar dərc olunduğu gündən — 2 fevraldan — qüvvəyə girdi. Lakin proaktiv mexanizm texniki hazırlığa görə 1 maydan tətbiq olundu.

Mühüm qayda: qərara qədər 60% və ya 80% ilə hesablanmış və ödənilməkdə olan müavinətlər yenidən hesablanmır. Yeni qərara qədər başlamış xəstəlik vərəqəsi köhnə qaydada tamamlanır.

Minimum sığorta stajı tələbi qalır

100% ödəniş qaydası stajdan asılılığı aradan qaldırsa da, müavinət almaq üçün minimum 6 ay sığorta stajı tələbi qüvvədədir. Bu şərti ödəməyən işçi müavinətə haqq qazanmır.

Uşaq xəstəliyinə görə açılan xəstəlik vərəqəsi (14 yaşa qədər uşağa qulluq) üçün eyni qaydalar tətbiq olunur.

İki sistem yanşı: oxşarlıqlar və fərqlər

İşəgötürən üçün praktik nəticələr

Xəstəlik müavinətinin proaktiv sistemə keçməsi kağız üzərində işəgötürənin yükünü azaldır. Lakin DSMF sisteminin inteqrasiyası hələ tam tamamlanmamışdır — bir sıra müəssisələr 1 maydan sonra da keçid problemləri ilə üzləşdi.

İşəgötürənlər üçün 2026-da diqqət ediləcək üç məqam:

1. İlk 14 günün maliyyə planlaması. Proaktiv sistem DSMF-nin sonrakı ödənişini asanlaşdırsa da, ilk 14 günün yükü işəgötürəndədir. Kiçik şirkətlər üçün eyni vaxtda bir neçə işçinin xəstəlik vərəqəsi ciddi pul axını problemi yarada bilər.

2. Məzuniyyət haqqının 3 gün öncəsi. Bu qayda çox pozulur. Gecikdirmə işçiyə hüquqi tələb açmaq imkanı verir.

3. 12 aylıq gəlir uçotu. Hər iki hesablama — həm məzuniyyət, həm xəstəlik — son 12 ayın dəqiq gəlir məlumatına bağlıdır. Uçot boşluqları hesablamaları korladır.

Nəticə

2026-cı ildə məzuniyyət haqqı sistemi əsasən sabit qaldı — hesablama metodu dəyişmədi, yalnız minimum tavan əlavə edildi. Xəstəlik müavinəti isə köklü dəyişdi: stajdan asılılıq ləğv edildi, hər kəs 100% alır, proses avtomatlaşdı.

İkisi arasındakı fərqi bilmək işçi üçün hüquqlarını başa düşmək, işəgötürən üçün isə maliyyə planlaması deməkdir.

Məzuniyyət haqqınızı hesablamaq istəyirsiniz? Orta aylıq Gross gəlirinizi və məzuniyyət günlərinin sayını daxil edin — sistem 2026-cı ilin qüvvədə olan qaydalarına görə nəticəni göstərir. → Məzuniyyət haqqı kalkulyatoruna keçin

Xəstəlik müavinətinizi hesablamaq istəyirsiniz? Xəstəlik vərəqəsindəki gün sayını və orta əmək haqqınızı daxil edin. → Xəstəlik müavinəti kalkulyatoruna keçin

Əmək Məcəlləsinin 111, 139, 140, 177, 179-cu maddələri; Nazirlər Kabinetinin 126 saylı "Orta əmək haqqının hesablanması Qaydası"; Nazirlər Kabinetinin 30 yanvar 2026-cı il tarixli 31 saylı Qərarı (189 saylı Qərarın yeni redaksiyası); "Sosial sığorta haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu, 26–29-cu maddələr əsasında hazırlanmışdır.