Çoxu bunu ya unudur, ya da heç bilmir. Hər ilin avqustunda bələdiyyə poçt qutusuna bir kağız atır — tədiyə bildirişi. İki vergi: mənzilə görə əmlak vergisi, həyətyani sahəyə görə torpaq vergisi. Məbləğlər kiçikdir, amma hesablamanı anlamaq başqa bir şeydir.
Bakıda eyni ölçülü iki mənzil sahibi tamamilə fərqli vergi ödəyə bilər — eyni küçədə olmasa belə. Bu məntiq belədir.
Birinci hissə: Əmlak vergisi
Bu vergi kimin vergisidir?
Əmlak vergisi iki büdcəyə gedə bilər — dövlət büdcəsinə və bələdiyyə büdcəsinə. Fərq verginin növündən asılıdır.
Fiziki şəxslər binalara görə əmlak vergisini bələdiyyəyə ödəyir. Bu, Vergi Məcəlləsinin 198.1-ci maddəsinin tənzimlədiyi binalar üçün bələdiyyə vergisidir. Sahibkarlıq məqsədilə istifadə olunan əmlak ayrıca rejimlə tənzimlənir.
Vergi aşağıdakı əmlak növlərinə şamil olunur:
- Rezident və qeyri-rezidentlərin Azərbaycanda mülkiyyətindəki binalar (mənzil, ev, qeyri-yaşayış)
- Rezident fiziki şəxslərin su və hava nəqliyyatı vasitələri — motor gəmiləri, yaxtalar, kiçik aviasiya
Yaşayış sahəsinin ilk 30 kv.m vergidən azaddır
Bu qaydanı çoxu bilmir: yaşayış binalarına görə vergi yalnız 30 kv.m-dən artıq hissədən hesablanır. 30 kv.m vergiyə cəlb olunmur.
- 50 kv.m mənzil? Vergiyə cəlb olunan hissə: 20 kv.m
- 80 kv.m mənzil? Vergiyə cəlb olunan hissə: 50 kv.m
- 29 kv.m mənzil? Vergi sıfır
Qeyri-yaşayış binaları üçün bu güzəşt yoxdur — sahənin hər kv.m-i tam vergiyə cəlb olunur.
Vergi dərəcəsi: sabit, amma əmsal tətbiq olunur
Vergi Məcəlləsinin 198.1.1-ci maddəsinə görə fiziki şəxslərin binalara görə əmlak vergisi hər kv.m-ə 0,4 manat əsas dərəcə ilə hesablanır.
Lakin Bakı şəhərindəki əmlaklar üçün bu dərəcəyə Nazirlər Kabinetinin 2015-ci il 6 aprel tarixli 101 saylı Qərarı ilə müəyyən edilmiş zona əmsalları tətbiq olunur. Əmsal diapazonu: 0,7 – 1,5.
| Ərazi | Zona əmsalı | Faktiki dərəcə (kv.m) |
|---|---|---|
| Bakı — 1-ci zona (ən prestijli) | 1,5 | 0,60 manat |
| Bakı — 6-cı zona (orta) | 1,0 | 0,40 manat |
| Bakı — ən ucqar zona | 0,7 | 0,28 manat |
| Gəncə, Sumqayıt, Xırdalan | 1,5 | 0,60 manat |
| Abşeron qəsəbə/kəndləri, Şirvan, Mingəçevir, Naxçıvan, Lənkəran, Yevlax, Şəki, Naftalan | 1,2 | 0,48 manat |
| Digər şəhər və qəsəbələr | 0,5 | 0,20 manat |
Hesablama formulu
Əmlak vergisi = (Sahə − 30) × 0,4 × zona əmsalı
(Qeyri-yaşayış üçün: Sahə × 0,4 × zona əmsalı)
Nümunə 1 — Bakı, 6-cı zona, 74 kv.m mənzil
| Mərhələ | Hesablama | Nəticə |
|---|---|---|
| Vergiyə cəlb olunan sahə | 74 − 30 | 44 kv.m |
| İllik vergi | 44 × 0,4 × 1,0 | 17,60 manat |
Nümunə 2 — Bakı, 1-ci zona (Neftçilər prospekti ətrafı), 100 kv.m mənzil
| Mərhələ | Hesablama | Nəticə |
|---|---|---|
| Vergiyə cəlb olunan sahə | 100 − 30 | 70 kv.m |
| İllik vergi | 70 × 0,4 × 1,5 | 42 manat |
Nümunə 3 — Sumqayıt, 60 kv.m mənzil
| Mərhələ | Hesablama | Nəticə |
|---|---|---|
| Vergiyə cəlb olunan sahə | 60 − 30 | 30 kv.m |
| İllik vergi | 30 × 0,4 × 1,5 | 18 manat |
Güzəştlər: kim azaldılmış vergi ödəyir?
Pensiyaçılar — icarəyə verilməyən, sahibkarlıq üçün istifadə edilməyən binaları üçün əmlak vergisinin məbləği 30 manat azaldılır. Əgər hesablanmış vergi 30 manatdan az və ya bərabərdirsə — pensiyaçı sıfır ödəyir.
Vergi Məcəlləsinin 199-cu maddəsi bir sıra kateqoriyalara tam güzəşt verir:
- I və II qrup əlillər
- Müharibə iştirakçıları və onlarla bərabər tutulan şəxslər
- Müddətli hərbi xidmət hərbi qulluqçuları
- Şəhid ailələri (müəyyən şərtlər daxilində)
Diqqət: güzəşt bir əmlaka tətbiq olunur. Bir neçə mülkünüz varsa, qalan əmlaklar adi qaydada vergiyə cəlb olunur.
Birdən çox sahibi olan əmlak
Ortaq mülkiyyət vərəsəlik, alqı-satqı, hədiyyə yolu ilə yaranır. Bu halda vergi hər sahibin payına mütənasib hesablanır. Əgər sahib üçdəbirlik paya malikdirsə, vergini sahənin üçdəbiri üzrə ödəyir.
Nə vaxt ödənilir?
Bələdiyyə tədiyə bildirişini avqustun 1-dən gec olmayaraq çatdırmağa borcludur. Ödəniş iki hissəyə bölünür:
- Avqustun 15-dək — yarısı
- Noyabrın 15-dək — yarısı
İkinci hissə: Torpaq vergisi
Torpaq vergisi əmlak vergisindən nə ilə fərqlənir?
Fərq fundamentaldır: əmlak vergisi tikili üçündür, torpaq vergisi torpaq sahəsi üçündür. Həyətyani evi olan biri hər ikisini ödəyə bilər — evə görə əmlak vergisi, həyətin torpağına görə torpaq vergisi.
Torpaq vergisi Vergi Məcəlləsinin 206-cı maddəsi ilə tənzimlənir. Fiziki şəxslər üçün bu da bələdiyyə vergisidir.
Kim ödəyir?
Torpaq üzərində mülkiyyət və ya istifadə hüququnu təsdiq edən sənədi olan hər kəs. İcarədarlar (kirayəçilər) — torpaq vergisini deyil, icarə haqqını ödəyir.
Vergi dərəcəsi: torpaq növü və əraziyə görə
Fiziki şəxslərin torpaq vergisi hər kv.m-ə sabit məbləğlə hesablanır — gəlir nəzərə alınmır, torpağın mövcudluğu kifayətdir.
| Torpağın yerləşdiyi ərazi | Dərəcə (hər kv.m üçün, illik) |
|---|---|
| Bakı şəhəri (mərkəzi hissə) | Zona əmsallarına görə dəyişir |
| Gəncə, Sumqayıt, Xırdalan | 0,06 manat |
| Digər şəhər və qəsəbələr | 0,03 manat |
| Kənd əraziləri | 0,03 manat |
Həyətyani torpaq sahələri üçün 10.000 kv.m-ə qədər hissəyə görə dərəcə: 0,3 manat / 100 kv.m (yəni 0,003 manat/kv.m).
Nümunə — Qusar rayonunda 2.000 kv.m həyətyani torpaq
| Hesablama | Nəticə |
|---|---|
| 2.000 kv.m × 0,003 manat | 6 manat/il |
Güzəştlər: torpaq vergisindəki vacib fərq
Torpaq vergisinin güzəşt sistemi əmlak vergisindən fərqlidir — bunu bilmək vacibdir:
Pensiyaçılara torpaq vergisindən güzəşt nəzərdə tutulmayıb. Bu, çox insanın bilmədiyi bir faktdır — pensiyaçılar əmlak vergisindən güzəşt alır, amma torpaq vergisindən almır.
Güzəşt alanlar (Vergi Məcəlləsinin 207-ci maddəsi):
- I qrup əlillər
- Müharibə iştirakçıları
- Şəhid ailələri
- Hərbi qulluqçular (müvafiq kateqoriyalar)
Kənd təsərrüfatı torpaqları — ayrıca rejim
Kənd təsərrüfatı məqsədli torpaqlar üçün dərəcələr torpağın keyfiyyət qrupuna (münbitliyinə) görə müəyyən edilir. Bu torpaqların vergisi dövlət büdcəsinə ödənilir — bələdiyyəyə deyil. Hüquqi şəxslərin torpaq vergisi də dövlət büdcəsinə aiddir.
Torpaq vergisi nə vaxt hesablanır, nə vaxt ödənilir?
Fiziki şəxslər üçün torpaq vergisini bələdiyyə hesablayır:
- Hesablama: iyulun 1-dək
- Tədiyə bildirişi: avqustun 1-dən gec olmayaraq
- Ödəniş: avqustun 15 və noyabrın 15 — iki bərabər hissədə
İki verginin müqayisəsi
| Əmlak vergisi | Torpaq vergisi | |
|---|---|---|
| Verginin obyekti | Bina (tikili) | Torpaq sahəsi |
| Hesablama prinsipi | kv.m × dərəcə × zona əmsalı | kv.m × sabit dərəcə |
| Yaşayış güzəşti | İlk 30 kv.m vergidən azaddır | Yoxdur |
| Pensiyaçı güzəşti | 30 manat azaldılır | Nəzərdə tutulmayıb |
| Ödənildiyi büdcə | Bələdiyyə | Bələdiyyə (fiziki şəxslər üçün) |
| Kim hesablayır | Bələdiyyə | Bələdiyyə |
| Ödəniş tarixləri | 15 avqust, 15 noyabr | 15 avqust, 15 noyabr |
Bakı zonalarını necə müəyyən etmək olar?
Bakı şəhərinin zona bölgüsü Nazirlər Kabinetinin 101 saylı Qərarının əlavəsindədir. Küçə adı əsasında zona müəyyən edilir. Eyni küçənin müxtəlif hissələri fərqli zonalara aid ola bilər.
Konkret nümunə: Mikayıl Hüseynov prospektinin Əl Oyunları stadionuna yaxın hissəsi 1-ci zona (əmsal 1,5), Zığ qəsəbəsi isə 11-ci zona (əmsal 0,75). Eyni şəhər, eyni anda on dəfə fərq.
Zona əmsalınızı bilmədən hesablamanı doğrulamaq olmaz.
Sahibkarlıq üçün istifadə olunan əmlak: fərqli rejim
Əgər mənzilinizi icarəyə verirsiniz və ya hər hansı sahibkarlıq fəaliyyəti üçün istifadə edirsiniz, pensiyaçı güzəşti tətbiq olunmur. Bundan əlavə, belə əmlak vergisi dövlət büdcəsinə ödənilə bilər — bu, gəlirin növündən və ödəyicinin statusundan asılıdır.
Nəticə
Əmlak vergisi və torpaq vergisi Azərbaycanda ən aşağı məbləğli vergilər arasındadır. Lakin hesablamanın məntiqi — zona əmsalları, 30 kv.m istisna, pensiyaçı güzəştlərinin fərqli tətbiqi — çoxunun yanlış düşündüyü qədər sadə deyil.
İki əmlakı olan biri hər birini ayrıca hesablamalıdır. Pensiyaçı torpaq vergisindən güzəşt gözləyirsə, yanılır. Bakıda eyni məhəllədəki iki mənzil sahibi zona fərqi ilə tamamilə müxtəlif məbləğ ödəyir.
Rəqəmləri bilmək vergini ödəməkdən daha azdır — amma ona hazır olmaq üçün kifayətdir.
Əmlak verginizi hesablamaq istəyirsiniz? Əmlakın yerini, sahəsini və növünü daxil edin — sistem zona əmsalını tətbiq edərək illik vergi məbləğini göstərir. → Əmlak vergisi kalkulyatoruna keçin
Torpaq verginizi hesablamaq istəyirsiniz? Torpaq sahənizi (kv.m) və rayonu daxil edin — sistem illik torpaq vergisini hesablayır. → Torpaq vergisi kalkulyatoruna keçin
Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 198, 199, 200, 206, 207, 208-ci maddələri; Nazirlər Kabinetinin 2015-ci il 6 aprel tarixli 101 saylı Qərarı (Bakı şəhərinin zona əmsalları); "Yerli (bələdiyyə) vergi və ödənişlərin hesablanması, ödənilməsi və uçotu ilə bağlı metodiki vəsait" əsasında hazırlanmışdır. Normativ aktlarda dəyişiklik baş verərsə, məqalə yenilənir.